Trong thời gian niềng răng, vệ sinh răng miệng vô cùng quan trọng và cần thiết. Điều này giúp hạn chế tối đa các bệnh lý như sâu răng, viêm nha chu,… không để chúng ảnh hưởng đến quá trình chỉnh nha. Tuy nhiên, vệ sinh răng miệng làm sao cho đúng, từ việc chọn bàn chải, kem đánh răng đến nước súc miệng, để giải đáp điều này, mời bạn xem ngay thông tin cụ thể dưới đây nhé!
Mục lục
Không vệ sinh đúng cách khi niềng gây ra hậu quả gì?
Khi mang mắc cài, dây cung và các khí cụ chỉnh nha, khoang miệng xuất hiện thêm rất nhiều “ngóc ngách” mà bàn chải thông thường khó len vào. Mảng bám và vụn thức ăn dễ dàng mắc lại quanh chân mắc cài, dưới dây cung, hoặc trong các khe kẽ răng.
Nếu không được làm sạch triệt để mỗi ngày, những hậu quả sau đây hoàn toàn có thể xảy ra:
Sâu răng quanh chân mắc cài. Đây là vị trí axit từ vi khuẩn tấn công men răng mạnh nhất, vì mắc cài che khuất một phần bề mặt răng và cản trở nước bọt tự làm sạch tự nhiên. Nhiều trường hợp tháo niềng xong mới phát hiện các đốm sâu trắng đục hoặc nâu quanh mắc cài, gây mất thẩm mỹ vĩnh viễn dù răng đã đều đẹp.
Viêm nướu, sưng đỏ, chảy máu chân răng. Mảng bám tích tụ lâu ngày ở viền nướu sẽ chuyển thành cao răng, gây viêm nướu mãn tính. Nướu sưng đỏ không chỉ đau khi ăn nhai mà còn có thể ảnh hưởng đến tốc độ di chuyển của răng trong quá trình niềng.
Ố vàng men răng, xuất hiện các đốm trắng (white spot lesions). Đây là tình trạng khử khoáng men răng do axit vi khuẩn bào mòn lâu ngày. Đặc điểm của loại ố vàng này là không thể đánh bay bằng chải răng thông thường, và thường lộ rõ thành từng mảng vuông đúng hình dạng mắc cài sau khi tháo niềng.
Hôi miệng kéo dài. Vi khuẩn phân hủy thức ăn thừa mắc kẹt trong khí cụ sinh ra hợp chất lưu huỳnh gây mùi. Đây là vấn đề tế nhị khiến nhiều người niềng răng mất tự tin khi giao tiếp, dù nguyên nhân gốc rễ chỉ đơn giản là do vệ sinh chưa đủ kỹ.
Điểm chung của các hậu quả trên là chúng đều xuất phát từ cùng một nguyên nhân: mảng bám không được loại bỏ hoàn toàn mỗi ngày. Tin tốt là toàn bộ những vấn đề này đều có thể phòng ngừa được nếu áp dụng đúng dụng cụ và đúng kỹ thuật.
Hướng dẫn chải răng đúng kỹ thuật khi đang niềng
Chải răng khi niềng đòi hỏi thêm một bước so với bình thường: làm sạch quanh mắc cài trước, sau đó mới chải toàn bộ bề mặt răng.
Bước 1 – Súc miệng loại bỏ vụn thức ăn lớn. Trước khi chải, súc miệng bằng nước sạch để loại bỏ phần vụn thức ăn còn sót lại, giúp bàn chải làm việc hiệu quả hơn ở bước sau.
Bước 2 – Làm sạch quanh mắc cài bằng bàn chải kẽ. Đặt bàn chải kẽ vuông góc với dây cung, luồn nhẹ nhàng vào khoảng trống giữa dây cung và răng, di chuyển qua lại vài lần tại mỗi mắc cài.
Bước 3 – Chải mặt ngoài răng. Đặt bàn chải nghiêng 45 độ so với viền nướu, hướng lông bàn chải vừa chạm nướu vừa chạm mắc cài. Chải theo chuyển động tròn nhỏ, di chuyển lần lượt từ răng này sang răng kế tiếp, không chải ngang kéo dài vì dễ bỏ sót vùng quanh mắc cài.
Bước 4 – Chải phía trên và phía dưới mắc cài. Đây là bước dễ bị bỏ qua nhất. Nghiêng bàn chải hướng lên trên để làm sạch viền mắc cài phía trên, sau đó nghiêng xuống dưới để làm sạch viền phía dưới.
Bước 5 – Chải mặt trong và mặt nhai. Chải mặt trong răng với góc nghiêng tương tự mặt ngoài, sau đó chải mặt nhai theo chuyển động tới lui.
Bước 6 – Dùng chỉ nha khoa luồn hoặc tăm nước. Thực hiện sau khi chải để lấy sạch mảng bám ở kẽ răng, nơi lông bàn chải không thể tiếp cận.
Bước 7 – Súc miệng lại với nước súc miệng. Kết thúc quy trình bằng nước súc miệng có fluor để tăng khả năng bảo vệ men răng.
Về tần suất và thời gian: nên chải răng sau mỗi bữa ăn chính thay vì chỉ 2 lần/ngày như người không niềng, vì thức ăn mắc lại trong khí cụ nếu để lâu sẽ khó làm sạch hơn. Mỗi lần chải nên kéo dài tối thiểu 3-5 phút để đảm bảo xử lý hết các bề mặt quanh từng mắc cài, thay vì 2 phút như khuyến cáo thông thường.
Bộ dụng cụ vệ sinh răng miệng cần có khi niềng răng
Bàn chải thông thường không đủ để làm sạch một khoang miệng có mắc cài. Dưới đây là các dụng cụ nên trang bị:
| Dụng cụ | Công dụng chính | Tần suất sử dụng |
|---|---|---|
| Bàn chải kẽ (interdental brush) | Luồn qua khe giữa dây cung và răng để lấy mảng bám mà bàn chải thường không tới | Sau mỗi bữa ăn |
| Bàn chải chuyên dụng cho niềng (bàn chải chữ V hoặc lông đa tầng) | Làm sạch đồng thời cả mắc cài và bề mặt răng | 2-3 lần/ngày |
| Chỉ nha khoa luồn (superfloss) | Có đầu cứng luồn dưới dây cung, đoạn xốp làm sạch kẽ răng | Tối thiểu 1 lần/ngày, buổi tối |
| Tăm nước (máy tăm nước) | Dùng áp lực nước bắn trôi vụn thức ăn ở những vị trí khó, hỗ trợ chứ không thay thế chải răng | 1-2 lần/ngày |
| Nước súc miệng có fluor hoặc kháng khuẩn | Giảm vi khuẩn, hỗ trợ tái khoáng men răng | Sau khi chải răng buổi tối |
| Sáp nha khoa (orthodontic wax) | Không có tác dụng làm sạch, nhưng giúp che mắc cài cọ xát gây trầy niêm mạc | Khi cần, đặc biệt giai đoạn đầu mới gắn mắc cài |
Một lưu ý quan trọng: các dụng cụ này nên dùng kết hợp với nhau chứ không thay thế cho nhau. Ví dụ tăm nước rất hiệu quả trong việc đẩy trôi vụn thức ăn lớn, nhưng không đủ lực để phá vỡ màng mảng bám bám chắc trên bề mặt răng như bàn chải kẽ hay chỉ nha khoa.
Dùng máy tăm nước
Chọn đúng đầu vòi chuyên dụng cho niềng răng. Hầu hết các hãng tăm nước đều có đầu vòi riêng thiết kế hình chóp nhỏ (orthodontic tip), giúp len vào sát chân mắc cài tốt hơn đầu vòi tiêu chuẩn. Nên ưu tiên dùng đúng loại đầu vòi này thay vì đầu vòi thông thường đi kèm máy.
Bắt đầu từ mức áp lực thấp rồi tăng dần. Nếu mới dùng lần đầu, nên chọn mức áp lực thấp nhất để nướu làm quen, tránh chảy máu hoặc ê buốt do tia nước quá mạnh. Sau vài ngày có thể tăng dần lên mức phù hợp.
Hướng vòi vuông góc với viền nướu, không hướng thẳng vào nướu. Đặt đầu vòi nghiêng khoảng 90 độ so với đường viền nướu, di chuyển chậm dọc theo từng răng thay vì xịt thẳng một chỗ, để tránh tổn thương mô nướu.
Đi qua từng mắc cài, dừng lại 2-3 giây mỗi vị trí. Với người niềng, nên dành thời gian nhiều hơn ở phần trên và dưới mắc cài, nơi thức ăn dễ mắc kẹt nhất, thay vì di chuyển vòi qua nhanh.
Dùng nước ấm thay vì nước lạnh nếu răng nhạy cảm. Với người có tiền sử ê buốt răng, nước hơi ấm sẽ dễ chịu hơn và không gây co thắt mạch máu nướu.
Vệ sinh máy tăm nước định kỳ. Bình chứa nước và đầu vòi cần được rửa sạch sau mỗi lần dùng và để khô ráo, tránh vi khuẩn hoặc nấm mốc phát triển trong bình chứa.
Nha khoa Thúy Đức gợi ý dòng tăm nước cho người niềng răng uy tín nhất hiện nay – máy tăm nước WaterBeam: https://www.waterbeam.vn
Chọn bàn chải đánh răng phù hợp
Vì trong khoang miệng hiện giờ đã có hệ thống khí cụ nên bàn chải thông thường không còn tác dụng. Bạn nên chọn các sản phẩm chuyên biệt hơn gồm: bàn chải kẽ, bàn chải rãnh, bàn chải điện.
– Bàn chải rãnh
Bàn chải rãnh có thiết kế tương tự như bàn chải thường. Tuy nhiên điểm khác biệt là 1 đường rãnh duy nhất ở giữa giúp cho việc chải mắc cài dễ dàng và thuận lợi hơn. Ngoài ra, các sợi lông trên bàn chải cũng được làm mềm mỏng hơn.
Một số sản phẩm bàn chải rãnh bạn có thể tham khảo:
- Bàn chải rãnh Colgate Slimsoft Ortho khoảng 60.000 đồng/sản phẩm.
- Bàn chải rãnh niềng răng Trisa Bracket Clean khoảng 89.000 đồng/sản phẩm.
- Bàn chải rãnh niềng răng Pesitro 6580 Ultra Soft Ortho khoảng 100.000 đồng/sản phẩm.
Một số lưu ý khi sử dụng bàn chải rãnh:
- Khi chọn mua bàn chải rãnh, bạn chú ý tìm bàn chải có sợi lông mềm. Vì nếu bàn chải lông quá cứng dễ dẫn tới tình trạng chảy máu chân răng, gây tổn thương cho cả lợi. Sử dụng bàn chải rãnh lông mềm vừa không gây hại cho bộ phận khoang miệng, lại dễ dàng tiếp xúc với mô mềm, kẽ răng ở vị trí sâu bên trong.
- Khi đánh răng bằng bàn chải rãnh, bạn sử dụng lực vừa phải. Di chuyển cẩn thận và nhớ làm sạch cẩn thận cả vùng mắc cài.
– Bàn chải kẽ
Nếu không chọn bàn chải rãnh thì nhất định bạn phải có 1 chiếc bàn chải kẽ để chải phần mắc cài, dây cung. Cấu tạo của bàn chải kẽ gồm:
- Phần đầu bàn chải là thanh thép cuốn duy nhất ở giữa
- Phần xung quanh là sợi lông mềm được sắp xếp theo chiều từ to đến bé. Nhờ có độ đàn hồi cao, dễ dàng uốn cong, luồn lách vào các vị trí khe răng, khe niềng giúp làm sạch mảng báo hiệu quả.
- Bàn chải kẽ có thể tái sử dụng nhiều lần, dễ dàng thay thế khi phần lông bị mòn hoặc dây đầu bàn chải bị uốn cong.
Hiện nay trên thị trường có 2 loại đầu bàn chải kẽ răng:
- Loại hình chữ I: loại này có hình dạng thẳng giống như chữ I, giúp làm sạch răng mặt phía trước.
- Loại hình chữ L: loại này có 1 góc vuông cố định giúp làm sạch răng phía sau.
Một số sản phẩm bàn chải kẽ bạn có thể tham khảo:
- Bàn chải kẽ niềng răng Beauty Formulas Active khoảng 99.000 đồng/bộ sản phẩm.
- Bàn chải kẽ niềng răng Piksters khoảng 122.000 đồng/bộ sản phẩm.
- Bàn chải kẽ răng Curaprox Mixed set CPS 150 khoảng từ 125.000 đồng – 200.000 đồng/bộ sản phẩm.
Môt số lưu ý khi sử dụng bàn chải kẽ:
- Lựa chọn bàn chải kẽ răng có kích thước chính xác, phù hợp với hàm răng của bản thân, vừa đủ lọt qua kẽ răng, vừa đảm bảo làm sạch thức ăn sót trong khoang miệng.
- Khi đánh răng, đừng sử dụng lực quá mạnh để chà xát hoặc cố đẩy bàn chải vào những khe hẹp. Điều này dễ làm xô lệch các khí cụ mà chưa chắc đã làm sạch được răng.
- Thường xuyên kiểm tra đầu bàn chải kẽ xem còn sử dụng tốt hay không. Nếu các sợi dần cứng, cong quá nhiều thì nên đổi sang bàn chải khác.
– Bàn chải điện
Nếu có điều kiện hơn, bạn đầu tư bàn chải điện cũng rất hiệu quả với người niềng răng. Theo các chuyên gia, chúng dễ dàng loại bỏ mảng bám gấp 2 lần so với bàn chải thường.
Bàn chải điện có cấu tạo gồm phần thân chứa nguồn điện và phần đầu chứa lông bàn chải mềm được thiết kế dễ dàng thay thế khoảng 3 tháng/lần. Một số ưu thế vượt trội của bàn chải điện:
- Khả năng làm sạch sâu: Bàn chải điện được thiết kế hiện đại, có thể tạo ra hàng ngàn chuyển động nhanh trong 1 phút giúp làm sạch sâu tất cả vụn thức ăn.
- Có nhiều chế độ làm sạch khác nhau: Chế độ làm sạch vết bẩn, chế độ làm sạch lưỡi hay chế độ làm trắng răng,…
- Có chế độ hẹn giờ: Thông thường các bàn chải điện đều có chế độ hẹn giờ khoảng 2 phút để kết thúc quá trình đánh răng tốt nhất.
Một số sản phẩm bàn chải điện bạn có thể tham khảo: TẠI ĐÂY
Một số lưu ý khi sử dụng bàn chải điện:
- Bạn nhớ sạc pin bàn chải điện đầy đủ giúp cho quá trình làm sạch răng hiệu quả.
- Nhớ thường xuyên kiểm tra đầu bàn chải và giữ cho chúng ở trong trạng thái tốt nhất. Nếu thấy các sợi bị tủa ra, màu mờ dần thì nên thay bàn chải mới.
- Thực hiện đánh răng đúng cách với bàn chải điện. Chia miệng thành các góc phần tư từ trên xuống dưới, từ trái qua phải. Đặt bàn chải đánh răng dọc theo đường viền nướu. Giữ bàn chải ở một góc 45 độ so với đường viền nướu của bạn và để lông bàn chải tiếp xúc với bề mặt răng, đường viền nướu. Sau đó chải từ bên ngoài đến bề mặt răng bên trong. Chải nhẹ nhàng, kỹ lưỡng trong 2 phút.
- Bảo quản bàn chải điện đúng cách. Rửa sạch và lau khô đầu bàn chải đánh răng để duy trì tính toàn vẹn cũng như tuổi thọ của bàn chải đánh răng.
Chọn kem đánh răng phù hợp
Bên cạnh bàn chải thì kem đánh răng cũng rất quan trọng với người đang niềng răng. Việc chọn được sản phẩm an toàn, phù hợp sẽ mang đến lợi ích lớn cho tổng thể sức khỏe của cả hàm cũng như khí cụ niềng răng. Khi chọn kem đánh răng, bạn nên dựa vào các tiêu chí sau:
– Sản phẩm không chứa thành phần độc hại: Khi mua, bạn tìm hiểu cụ thể các thành phần có bên trong. Nếu thấy có chất nào không tốt cho sức khỏe thì nên loại trừ.
– Sản phẩm phù hợp với tình trạng răng miệng: Thời gian chỉnh nha thường kéo dài và răng của bạn cũng nhạy cảm hơn. Vậy nên hãy chọn sản phẩm bạn cảm thấy thoải mái nhất khi sử dụng.
– Sản phẩm có chứa Flour: Thành phần này không chỉ làm răng thêm chắc khỏe mà còn ngăn ngừa được tình trạng sâu răng hiệu quả.
– Sản phẩm không gây kích ứng: Một số người có thể bị dị ứng với một số thành phần có trong kem đánh răng. Nếu khi sử dụng mà cảm thấy khó chịu, buồn nôn, răng bị xỉn màu,… thì bạn nên dừng lại ngay và chuyển sang loại khác.
Khi lựa chọn, bạn chú ý đến thương hiệu, thành phần, công dụng chính và hạn sử dụng nhé.
Một số sản phẩm kem đánh răng bạn có thể tham khảo: TẠI ĐÂY
Dùng chỉ nha khoa
Cách sử dụng chỉ nha khoa cũng rất đơn giản:
- Bước 1: Bạn rửa tay thật sạch, sau đó cắt một sợi chỉ nha khoa dài khoảng 45cm – 60cm.
- Bước 2: Tiếp đến, cuộn vào 2 ngón trỏ của 2 bàn tay, giữ một đoạn giữa dài khoảng 4cm.
- Bước 3: Bạn căng sợi chỉ bằng 2 ngón cái và 2 ngón trỏ. Đưa sợi chỉ vào trong kẽ răng một cách nhẹ nhàng.
- Bước 4: Sau đó kéo nhẹ nhàng qua lại sợi chỉ để loại bỏ thức ăn còn sót lại là được.
Dùng cạo lưỡi
Khi cạo lưỡi, bạn lưu ý những điều sau:
– Nên thực hiện việc cạo lưỡi trước khi đánh răng.
– Nhớ thực hiện nhẹ nhàng để không làm hỏng vị giác.
– Ban đầu bạn có thể chưa quen và thấy hơi buồn nôn. Tuy nhiên làm thường xuyên thì bạn thấy không vấn đề gì nhé.
Cách thực hiện cạo lưỡi chuẩn như sau:
- Bước 1: Trước tiên, bạn đứng trước gương, mở miệng và đẩy lưỡi ra.
- Bước 2: Sau đó nhẹ nhàng đặt đầu tròn của dụng cụ cạo lưỡi ở phía sau lưỡi của bạn.
- Bước 3: Bạn không bao giờ được đẩy cạo từ đầu lưỡi ra phía sau. Luôn luôn bắt đầu phía sau của lưỡi đến đầu lưỡi.
- Bước 4: Sau mỗi lần cạo, bạn dùng khăn hoặc khăn giấy để loại bỏ các mảnh vụn trên dụng cụ hoặc xả đi bằng nước.
- Bước 5: Bạn thực hiện đến khi làm sạch hết bề mặt lưỡi.
- Bước 6: Cuối cùng, rửa sạch dụng cụ cạo lưỡi bằng nước ấm và xà phòng, lau khô và bảo quản ở nơi khô ráo, sạch sẽ.
- Bước 7: Toàn bộ quá trình nên thực hiện trong thời gian ít hơn 2 phút.
Dùng nước súc miệng
Sau khi đã thực hiện đủ các bước ở trên thì khâu cuối cùng chính là dùng nước súc miệng. Điều này giúp loại bỏ triệt để nhất vi khuẩn ở tất cả các vị trí trong khoang miệng. Bạn có thể chọn một số loại nước súc miệng dành riêng cho người đang niềng răng.
Một số sản phẩm nước súc miệng bạn tham khảo:
- Nước súc miệng Listerine bạc hà khoảng 95.000 đồng/sản phẩm.
- Nước súc miệng Colgate Plax Trà Xanh khoảng 116.000 đồng/sản phẩm.
- Nước súc miệng Vitis Orthodontic khoảng 204.000 đồng/sản phẩm.
Vệ sinh răng miệng theo từng loại niềng
Mỗi loại khí cụ chỉnh nha có cấu tạo khác nhau, kéo theo cách vệ sinh cũng cần điều chỉnh tương ứng.
Niềng mắc cài kim loại
Đây là loại phổ biến nhất và cũng có nhiều ngóc ngách nhất do mắc cài kim loại có góc cạnh rõ rệt. Nguyên tắc vệ sinh cơ bản (chải theo 3 góc, dùng bàn chải kẽ và superfloss) áp dụng đầy đủ như đã trình bày ở các phần trước.
Một lưu ý riêng cho loại này là dây thun buộc quanh mắc cài (nếu dùng loại truyền thống, không phải tự buộc) rất dễ giữ lại mảng bám và đổi màu nếu ăn thực phẩm sậm màu. Cần chải kỹ vùng này và có thể xin bác sĩ thay dây thun sớm hơn lịch nếu nhận thấy ố màu rõ.
Niềng mắc cài sứ
Về nguyên tắc vệ sinh, mắc cài sứ không khác biệt nhiều so với mắc cài kim loại. Điểm khác biệt cần lưu ý là mắc cài sứ dễ bị ố màu hơn nếu vệ sinh không kỹ, vì bề mặt sứ có độ xốp nhất định và dễ bắt màu từ thực phẩm, đồ uống sậm màu như cà phê, trà, nước tương.
Chải răng ngay sau khi ăn uống những thực phẩm dễ gây ố màu là điều nên ưu tiên với người niềng mắc cài sứ, vì vết ố trên mắc cài sứ khó phục hồi hơn nhiều so với việc làm sạch mảng bám thông thường.
Niềng mắc cài mặt trong (mắc cài ẩn)
Đây là loại khó vệ sinh nhất vì mắc cài được gắn ở mặt trong của răng, nơi lưỡi khó cảm nhận và mắt khó quan sát trực tiếp khi chải. Người niềng thường phải dựa vào gương và thao tác chậm hơn để đảm bảo không bỏ sót.
Với loại này, tăm nước phát huy tác dụng tốt hơn hẳn vì có thể đưa đầu vòi vào sát mặt trong răng mà không cần nhìn thấy rõ bằng mắt. Tuy nhiên vẫn cần kết hợp bàn chải kẽ và chỉ nha khoa luồn để đảm bảo làm sạch triệt để, không chỉ dựa vào tăm nước.
Khay niềng trong suốt (Invisalign)
Cách vệ sinh của Invisalign khác biệt hoàn toàn so với ba loại trên, vì đây là khí cụ tháo lắp được chứ không cố định trên răng.
Vệ sinh răng: Vì không có mắc cài hay dây cung cản trở, người dùng Invisalign có thể chải răng và dùng chỉ nha khoa theo cách thông thường, không cần kỹ thuật luồn chỉ đặc biệt. Đây là lợi thế lớn về mặt vệ sinh so với niềng mắc cài.
Vệ sinh khay niềng: Đây là phần dễ bị bỏ qua nhất. Khay cần được rửa sạch bằng nước ấm (không dùng nước nóng vì có thể làm biến dạng nhựa) mỗi lần tháo ra, và ngâm định kỳ bằng dung dịch vệ sinh khay chuyên dụng hoặc viên sủi làm sạch để loại bỏ mảng bám, vi khuẩn tích tụ trên khay.
Tuyệt đối không dùng kem đánh răng để chải khay, vì các hạt mài mòn trong kem đánh răng có thể tạo vết xước li ti trên bề mặt khay, khiến khay bị đục và trở thành nơi vi khuẩn dễ bám hơn.
Nguyên tắc “tháo khay khi ăn uống”: Khác với mắc cài cố định, người dùng Invisalign cần tháo khay ra mỗi khi ăn hoặc uống bất cứ thứ gì ngoài nước lọc, và chải răng sạch trước khi đeo khay trở lại. Nếu bỏ qua bước này, thức ăn và vi khuẩn sẽ bị khay ép sát vào bề mặt răng liên tục, thực tế còn có nguy cơ sâu răng cao hơn nếu lơ là so với niềng mắc cài.
