Rối loạn vị giác kim loại – nguyên nhân thường gặp

Cảm giác miệng có vị kim loại, giống như đang ngậm một đồng xu cũ, là trải nghiệm khá khó chịu mà nhiều người từng gặp ít nhất một lần trong đời. Phần lớn trường hợp chỉ thoáng qua và tự hết, nhưng nếu tình trạng này kéo dài dai dẳng, đây có thể là tín hiệu cơ thể đang muốn “báo động” về một vấn đề sức khỏe nào đó cần được chú ý.

Rối loạn vị giác kim loại là gì?

Có bao giờ bạn cảm thấy trong miệng xuất hiện một vị giống như đang ngậm đồng xu, vị tanh như kim loại hoặc cảm giác khó chịu dù không ăn uống gì đặc biệt? Đây là tình trạng khá nhiều người từng gặp phải, được gọi là rối loạn vị giác (dysgeusia).

Dysgeusia là thuật ngữ dùng để chỉ tình trạng cảm nhận mùi vị bị thay đổi bất thường. Người mắc phải có thể cảm nhận vị kim loại, vị đắng, vị chua hoặc cảm giác thức ăn không còn giống như bình thường. Trong đó, cảm giác vị kim loại trong miệng là một trong những biểu hiện thường gặp nhất.

Ở một số trường hợp, vị kim loại chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn do những nguyên nhân đơn giản như dùng thuốc, thay đổi nội tiết hoặc sau một đợt nhiễm trùng. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài nhiều ngày hoặc lặp lại thường xuyên mà không rõ nguyên nhân, bạn nên tìm hiểu kỹ để xác định yếu tố gây ra.

Vì sao miệng lại có cảm giác vị kim loại?

Cảm giác vị kim loại không phải lúc nào cũng có nghĩa là trong miệng thực sự có kim loại. Hiện tượng này có thể xuất hiện do hai cơ chế chính:

1. Do có các chất tạo cảm giác kim loại tiếp xúc với vị giác

Trong một số trường hợp, các tế bào vị giác trên lưỡi có thể phản ứng với những chất có chứa ion kim loại trong nước bọt.

Ví dụ:

• Một số loại thuốc hoặc thực phẩm bổ sung chứa sắt, kẽm, đồng.
• Các sản phẩm bổ sung khoáng chất.
• Một số trường hợp hiếm gặp liên quan đến vật liệu kim loại trong phục hình răng.

Khi đó, não bộ nhận được tín hiệu đặc biệt từ các thụ thể vị giác và tạo ra cảm giác giống như đang có vị kim loại trong miệng.

2. Do tín hiệu vị giác bị thay đổi

Đây là cơ chế thường gặp hơn.

Bình thường, các tế bào cảm nhận vị giác trên lưỡi sẽ gửi tín hiệu đến não để giúp chúng ta nhận biết vị mặn, ngọt, chua, đắng. Tuy nhiên, khi các tế bào này hoặc dây thần kinh liên quan bị ảnh hưởng bởi thuốc, nhiễm trùng, viêm hoặc một số bệnh lý, tín hiệu truyền lên não có thể bị thay đổi.

Kết quả là não có thể “hiểu sai” thông tin nhận được và tạo ra cảm giác vị kim loại dù không có chất kim loại thực sự nào trong miệng.

Nguyên nhân gây vị kim loại kéo dài trong miệng

Có rất nhiều nguyên nhân có thể gây ra cảm giác vị kim loại. Trong đó, một số nguyên nhân khá phổ biến và thường gặp trong đời sống hằng ngày.

1. Các vấn đề về răng miệng

Đây là nhóm nguyên nhân thường bị bỏ qua.

Các bệnh lý như viêm lợi hoặc viêm nha chu có thể gây chảy máu nướu. Khi máu hòa vào nước bọt, lượng sắt trong máu có thể tạo ra cảm giác tanh hoặc vị kim loại đặc trưng.

Bạn nên nghĩ đến nguyên nhân nha khoa nếu vị kim loại xuất hiện kèm theo các dấu hiệu như:

• Nướu dễ chảy máu khi đánh răng.
• Hơi thở có mùi kéo dài.
• Nướu sưng đỏ, đau.
• Răng lung lay hoặc ê buốt bất thường.

Nếu nướu thường xuyên chảy máu, bạn có thể xem thêm: Chảy máu chân răng khi đánh răng có nguy hiểm không?

Trong trường hợp này, khám nha khoa có thể giúp xác định nguyên nhân và điều trị sớm.

2. Thuốc và thực phẩm chức năng

Thuốc là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây thay đổi vị giác.

Một số nhóm thuốc có thể gây cảm giác vị kim loại gồm:

• Một số loại kháng sinh như metronidazole, tetracycline.
• Một số thuốc điều trị huyết áp.
• Một số thuốc điều trị đái tháo đường như metformin.
• Các loại thuốc hoặc viên bổ sung chứa sắt, kẽm, đồng.

Ngoài ra, vitamin tổng hợp, viên uống dành cho phụ nữ mang thai hoặc viên ngậm bổ sung kẽm cũng có thể gây cảm giác này.

Lưu ý: Nếu nghi ngờ thuốc đang dùng là nguyên nhân, bạn không nên tự ý ngừng thuốc. Hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và thay đổi nếu cần thiết.

3. Cảm cúm, viêm xoang và nhiễm trùng đường hô hấp

Khả năng cảm nhận mùi vị phụ thuộc không chỉ vào lưỡi mà còn liên quan chặt chẽ đến khứu giác.

Khi bị cảm cúm, viêm xoang hoặc dị ứng, tình trạng nghẹt mũi và tăng tiết dịch nhầy có thể làm thay đổi cách não tiếp nhận mùi vị. Vì vậy, một số người có thể cảm thấy vị kim loại hoặc vị bất thường trong miệng.

Thông thường, tình trạng này sẽ cải thiện khi bệnh lý hô hấp được kiểm soát.

4. Mang thai

Thay đổi vị giác là hiện tượng khá phổ biến trong thai kỳ, đặc biệt là giai đoạn ba tháng đầu.

Sự thay đổi hormone trong cơ thể có thể khiến một số phụ nữ cảm nhận vị kim loại, vị đắng hoặc cảm giác thức ăn có mùi vị khác thường. Đây thường là tình trạng tạm thời và có xu hướng giảm dần khi thai kỳ tiến triển.

5. Thiếu kẽm

Kẽm là khoáng chất cần thiết cho hoạt động bình thường của các tế bào vị giác.

Khi cơ thể thiếu kẽm, khả năng cảm nhận mùi vị có thể bị ảnh hưởng, trong đó có thể xuất hiện cảm giác vị kim loại hoặc giảm khả năng cảm nhận vị thức ăn.

Ở những người thực sự thiếu kẽm, việc bổ sung theo hướng dẫn của bác sĩ có thể giúp cải thiện tình trạng này. Tuy nhiên, không nên tự ý dùng liều cao vì dư thừa kẽm cũng có thể gây ảnh hưởng sức khỏe.

6. Hóa trị và xạ trị ung thư

Thay đổi vị giác là một tác dụng phụ khá thường gặp ở người đang điều trị ung thư bằng hóa trị hoặc xạ trị, đặc biệt với các bệnh lý vùng đầu cổ.

Một số thuốc hóa trị có thể đi vào nước bọt và tạo cảm giác vị lạ, trong đó vị kim loại là biểu hiện được nhiều bệnh nhân mô tả.

Tình trạng này thường cải thiện sau khi kết thúc điều trị, mặc dù thời gian hồi phục ở mỗi người có thể khác nhau.

7. Một số bệnh lý toàn thân

Trong một số trường hợp, vị kim loại kéo dài có thể liên quan đến các vấn đề sức khỏe khác như:

• Đái tháo đường: đường huyết cao kéo dài có thể ảnh hưởng đến chức năng thần kinh, bao gồm các dây thần kinh liên quan đến cảm giác vị giác.
• Bệnh gan hoặc thận: khi chức năng chuyển hóa và đào thải của cơ thể bị ảnh hưởng, một số chất có thể tích tụ và gây thay đổi mùi vị trong miệng.
• Rối loạn tuyến giáp: một số tài liệu y khoa ghi nhận mối liên quan giữa bệnh lý tuyến giáp và thay đổi vị giác.
• Một số bệnh lý hiếm gặp: như hội chứng Sjögren, thiếu máu ác tính hoặc bệnh Crohn cũng có thể liên quan trong một số trường hợp nhất định.

Tuy nhiên, vị kim loại đơn độc hiếm khi là dấu hiệu đặc hiệu của các bệnh lý nghiêm trọng. Thông thường, các bệnh lý này sẽ đi kèm thêm những triệu chứng khác.

8. Chấn thương hoặc phẫu thuật vùng đầu cổ

Các tổn thương vùng đầu cổ, bỏng, vết thương hoặc phẫu thuật có ảnh hưởng đến dây thần kinh liên quan đến vị giác có thể làm thay đổi khả năng cảm nhận mùi vị.

Một số trường hợp có thể hồi phục dần theo thời gian, nhưng cũng có trường hợp kéo dài tùy mức độ tổn thương.

Vị kim loại kéo dài có ảnh hưởng gì không?

Bản thân cảm giác vị kim loại thường không gây nguy hiểm trực tiếp, nhưng nếu kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.

Một số ảnh hưởng thường gặp gồm:

• Ăn uống kém ngon miệng: Khi nhiều loại thức ăn đều xuất hiện vị lạ khó chịu, người bệnh có thể mất cảm giác hứng thú với việc ăn uống.
• Sụt cân hoặc thiếu hụt dinh dưỡng: Tình trạng này đặc biệt đáng lưu ý ở người cao tuổi hoặc bệnh nhân đang điều trị bệnh nặng, khi việc ăn uống vốn đã gặp nhiều khó khăn.
• Ảnh hưởng tâm lý: Cảm giác khó chịu kéo dài trong miệng có thể gây lo lắng, căng thẳng và làm giảm chất lượng cuộc sống.

Khi nào nên đi khám vì vị kim loại trong miệng?

Vị kim loại trong miệng đôi khi chỉ là một thay đổi tạm thời và có thể tự hết sau vài ngày. Tuy nhiên, bạn nên chủ động đi khám nếu tình trạng này kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc xuất hiện cùng các dấu hiệu bất thường khác.

Một số trường hợp nên được kiểm tra gồm:

• Vị kim loại kéo dài nhiều ngày nhưng không xác định được nguyên nhân.
• Cảm giác vị lạ đi kèm với các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, sụt cân không chủ ý, chán ăn hoặc thay đổi khẩu vị rõ rệt.
• Bạn nghi ngờ tình trạng này xuất hiện sau khi bắt đầu sử dụng một loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng mới.
• Có kèm theo các dấu hiệu trong khoang miệng như chảy máu nướu, hôi miệng, đau nướu, răng lung lay hoặc cảm giác bất thường ở răng.
• Bạn đang mắc các bệnh lý mạn tính như tiểu đường, bệnh gan, bệnh thận và nhận thấy vị giác thay đổi khác thường.

Thông thường, bước kiểm tra đầu tiên phù hợp là khám nha khoa để loại trừ các nguyên nhân liên quan đến răng và nướu, vì đây là nhóm nguyên nhân khá phổ biến. Nếu không phát hiện vấn đề trong khoang miệng, bác sĩ có thể hướng dẫn bạn kiểm tra thêm ở các chuyên khoa khác như tai mũi họng, nội tiết hoặc tiêu hóa tùy theo triệu chứng đi kèm.

Cách xử lý và giảm cảm giác vị kim loại trong miệng

Việc điều trị vị kim loại phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra tình trạng này. Không có một phương pháp duy nhất phù hợp cho tất cả trường hợp, vì vậy điều quan trọng nhất là tìm đúng nguyên nhân thay vì chỉ cố gắng che lấp cảm giác khó chịu.

Điều trị nguyên nhân gây ra vị kim loại

Nếu nguyên nhân xuất phát từ bệnh lý răng miệng, việc điều trị viêm nướu, viêm nha chu hoặc các vấn đề liên quan thường giúp cải thiện tình trạng vị giác.

Nếu nguyên nhân liên quan đến thuốc, bác sĩ có thể xem xét điều chỉnh thuốc hoặc thay đổi phương án điều trị phù hợp hơn.

Trong trường hợp do thiếu hụt dinh dưỡng hoặc bệnh lý toàn thân, việc xử lý nguyên nhân nền sẽ giúp cảm giác vị kim loại cải thiện dần.

Duy trì vệ sinh răng miệng tốt

Một khoang miệng khỏe mạnh có thể giúp giảm nhiều nguyên nhân gây thay đổi vị giác.

Bạn nên:

• Đánh răng ít nhất 2 lần mỗi ngày.
• Sử dụng chỉ nha khoa hoặc dụng cụ làm sạch kẽ răng để loại bỏ mảng bám.
• Vệ sinh lưỡi nhẹ nhàng để giảm lượng vi khuẩn và cặn bám gây mùi vị khó chịu.
• Điều trị sớm các vấn đề như viêm nướu, sâu răng hoặc viêm nha chu nếu có.

Kiểm tra và bổ sung kẽm khi cần thiết

Kẽm có vai trò quan trọng đối với hoạt động của các tế bào vị giác. Nếu cơ thể thực sự thiếu kẽm, việc bổ sung đúng cách có thể giúp cải thiện tình trạng rối loạn vị giác.

Tuy nhiên, không nên tự ý uống kẽm liều cao trong thời gian dài khi chưa xác định có thiếu hụt hay không. Việc dư thừa kẽm cũng có thể gây ra các vấn đề sức khỏe khác và thậm chí làm thay đổi vị giác.

Một số cách giúp giảm khó chịu tạm thời

Trong thời gian tìm hiểu nguyên nhân hoặc chờ tình trạng tự cải thiện, một số biện pháp đơn giản có thể giúp giảm cảm giác vị kim loại:

• Súc miệng bằng nước muối loãng để giữ khoang miệng sạch hơn.
• Uống đủ nước nhằm hạn chế tình trạng khô miệng, vì thiếu nước bọt có thể làm cảm giác vị lạ rõ hơn.
• Nhai kẹo cao su không đường hoặc ngậm kẹo bạc hà để kích thích tiết nước bọt.
• Thử sử dụng thìa, đũa hoặc dụng cụ ăn uống bằng nhựa nếu bạn nhận thấy vị kim loại xuất hiện rõ hơn khi dùng đồ kim loại.
• Thêm một số loại gia vị, thảo mộc hoặc vị chua nhẹ như chanh vào món ăn có thể giúp giảm cảm giác khó chịu ở một số người.

Trao đổi với bác sĩ nếu nghi ngờ do thuốc

Nếu vị kim loại xuất hiện sau khi bắt đầu sử dụng một loại thuốc mới, bạn nên thông báo với bác sĩ điều trị.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh liều lượng, thay đổi thời điểm dùng thuốc hoặc lựa chọn thuốc thay thế phù hợp hơn.

Không nên tự ý ngừng thuốc, đặc biệt với các thuốc điều trị bệnh mạn tính, vì việc dừng thuốc đột ngột có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe.