Thường xuyên nhai đá lạnh có làm hỏng men răng không?

Nhai đá lạnh là thói quen khá phổ biến, đặc biệt trong những ngày oi bức hoặc sau khi uống hết một ly nước đá. Cảm giác “rôm rốp” khi cắn vỡ viên đá tạo cảm giác sảng khoái tức thời, nhưng ít ai biết rằng đây là một trong những thói quen mà các hiệp hội nha khoa trên thế giới khuyến cáo nên từ bỏ. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết cơ chế gây hại của thói quen này đến men răng, cùng một phát hiện khoa học khá thú vị: mối liên hệ giữa việc thèm nhai đá và tình trạng thiếu sắt trong cơ thể.

Nhai đá lạnh thường xuyên có làm hỏng men răng không?

Có. Nhai đá lạnh thường xuyên là một trong những thói quen được các chuyên gia nha khoa khuyến cáo nên tránh, vì có thể gây ra các vết nứt vi thể trên men răng, tăng nguy cơ mẻ, vỡ răng, ê buốt và tổn thương nướu. Đáng chú ý, tác hại của việc nhai đá không chỉ đến từ độ cứng của viên đá, mà chủ yếu đến từ nhiệt độ lạnh đột ngột tác động lặp đi lặp lại lên bề mặt răng. Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (American Dental Association – ADA) khuyến nghị nên để đá tự tan trong miệng thay vì nhai, chính vì lý do này.

Vì sao đá lạnh lại gây hại cho men răng?

Nhiều người cho rằng đá gây hại chủ yếu vì độ cứng, tương tự như khi cắn phải hạt cứng hay đá viên trong thức ăn. Tuy nhiên, theo phân tích từ các chuyên gia nha khoa, yếu tố gây hại chính không chỉ nằm ở độ cứng mà còn ở sự thay đổi nhiệt độ đột ngột và lặp lại nhiều lần mà đá lạnh gây ra cho răng.

Men răng, dù là mô cứng nhất trong cơ thể người, vẫn có đặc tính giãn nở và co lại theo nhiệt độ giống như hầu hết các vật liệu khác. Khi bạn liên tục nhai đá, bề mặt men răng phải trải qua chu kỳ co lại đột ngột (do lạnh) rồi giãn nở trở lại (khi tiếp xúc với nhiệt độ khoang miệng) một cách lặp đi lặp lại. Về lâu dài, chu kỳ giãn nở – co rút này có thể hình thành các vết nứt vi thể (micro-cracks) trên bề mặt men răng, tương tự cách mặt đường nhựa dễ xuất hiện vết nứt sau nhiều mùa đông ở những vùng khí hậu lạnh, do quá trình đóng băng và tan chảy lặp đi lặp lại.

Những vết nứt vi thể này ban đầu có thể không gây triệu chứng rõ ràng, nhưng theo thời gian sẽ làm suy yếu cấu trúc men răng, khiến răng dễ bị tổn thương hơn trước các tác động khác như sâu răng, ê buốt hoặc nứt vỡ khi ăn nhai bình thường.

Những tác hại cụ thể của việc nhai đá thường xuyên

Nứt, mẻ hoặc vỡ răng

Đây là tác hại trực tiếp và dễ nhận thấy nhất. Dù đá có vẻ “mềm” hơn nhiều so với răng, lực cắn tập trung vào một điểm nhỏ trên bề mặt răng khi nhai đá hoàn toàn có thể gây mẻ hoặc nứt răng, đặc biệt ở những người đã có sẵn miếng trám, răng đã điều trị tủy, hoặc răng có tổn thương từ trước mà chưa được phát hiện.

Tăng độ nhạy cảm, ê buốt răng

Khi các vết nứt vi thể tích tụ trên men răng, lớp ngà răng bên dưới (vốn nhạy cảm hơn men răng) có nguy cơ bị lộ ra một phần, khiến răng trở nên nhạy cảm hơn với nhiệt độ và thức ăn có tính axit.

Ảnh hưởng đến miếng trám, mão sứ đã có sẵn

Với người đã từng trám răng hoặc bọc răng sứ, việc nhai đá thường xuyên làm tăng nguy cơ bong, nứt hoặc hư hại các phục hình này do lực tác động đột ngột kết hợp thay đổi nhiệt độ, dẫn đến việc phải sửa chữa hoặc thay mới sớm hơn dự kiến.

Tổn thương mô mềm trong khoang miệng

Đá lạnh có tác dụng gây tê nhẹ tạm thời khi tiếp xúc với niêm mạc miệng. Điều này nghe có vẻ vô hại, nhưng thực chất lại làm tăng nguy cơ tổn thương không được nhận biết kịp thời, nếu viên đá có cạnh sắc vô tình cứa vào nướu hoặc lưỡi, cảm giác tê do lạnh có thể khiến bạn không nhận ra tổn thương ngay lập tức như bình thường.

Ảnh hưởng đến khớp thái dương hàm

Nhai đá lặp đi lặp lại, đặc biệt với lực mạnh, cũng có thể góp phần gây áp lực lên khớp thái dương hàm ở những người đã có sẵn yếu tố nguy cơ, dẫn đến cảm giác mỏi hàm hoặc khó chịu khi há miệng.

Thèm nhai đá có thể liên quan đến thiếu sắt

Đây là một khía cạnh khá đặc biệt và thường bị bỏ qua khi nói về thói quen nhai đá. Trong y văn, tình trạng thèm ăn/nhai đá một cách mất kiểm soát có tên gọi riêng là pagophagia, một dạng của chứng pica (hội chứng thèm ăn các vật không phải thực phẩm hoặc có giá trị dinh dưỡng thấp).

Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa pagophagia và tình trạng thiếu sắt, kể cả có hoặc chưa tiến triển thành thiếu máu thiếu sắt. Thiếu sắt là tình trạng khá phổ biến, được ước tính ảnh hưởng đến khoảng 3% nam giới và 20% phụ nữ nói chung, tỷ lệ này có thể tăng lên đến khoảng 50% ở phụ nữ mang thai.

Vì sao thiếu sắt lại khiến người ta thèm nhai đá?

Cơ chế chính xác đằng sau hiện tượng này vẫn chưa được hiểu đầy đủ, nhưng một giả thuyết được nhiều nghiên cứu ủng hộ cho rằng việc nhai đá có thể làm tăng lưu lượng máu lên não tạm thời, giúp cải thiện phần nào cảm giác mệt mỏi, kém tỉnh táo, vốn là triệu chứng phổ biến ở người thiếu sắt do lượng oxy vận chuyển đến não bị giảm sút. Nói cách khác, nhai đá có thể vô tình trở thành một “cơ chế bù trừ” tạm thời mà cơ thể tìm đến, dù bản thân đá không hề chứa sắt hay bất kỳ giá trị dinh dưỡng nào.

Ý nghĩa thực tế: nếu bạn hoặc người thân có thói quen thèm nhai đá thường xuyên, mất kiểm soát, kèm theo các dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, da xanh xao, chóng mặt, đây có thể là gợi ý nên đi xét nghiệm máu để kiểm tra tình trạng thiếu sắt, thay vì chỉ đơn thuần cố gắng bỏ thói quen nhai đá về mặt hành vi. Trong nhiều trường hợp, khi tình trạng thiếu sắt được điều trị và bổ sung phù hợp, cảm giác thèm nhai đá cũng giảm dần theo.

Ai có nguy cơ cao hơn khi nhai đá thường xuyên?

• Người có miếng trám, mão sứ, hoặc răng đã điều trị tủy: các phục hình và răng đã điều trị tủy thường giòn và dễ tổn thương hơn răng khỏe mạnh bình thường.
• Người có răng nhạy cảm sẵn: nhai đá có thể làm trầm trọng thêm cảm giác ê buốt vốn đã tồn tại từ trước.
• Người có thói quen nghiến răng: việc kết hợp nghiến răng và nhai đá làm tăng thêm áp lực tích lũy lên cấu trúc răng và khớp thái dương hàm.
• Người niềng răng: nhai đá trong giai đoạn niềng có nguy cơ làm bong mắc cài hoặc ảnh hưởng đến dây cung, gây gián đoạn quá trình điều trị.

Dấu hiệu cho thấy men răng có thể đã bị ảnh hưởng

• Răng trở nên nhạy cảm hơn với đồ ăn, thức uống nóng hoặc lạnh so với trước đây
• Xuất hiện cảm giác ê buốt thoáng qua khi cắn hoặc nhai
• Quan sát thấy vết nứt nhỏ hoặc mẻ nhẹ trên bề mặt răng
• Miếng trám hoặc mão sứ có dấu hiệu lỏng lẻo, hở viền bất thường

Nếu nhận thấy một trong các dấu hiệu trên, nên đến nha khoa để được kiểm tra sớm, vì các vết nứt vi thể ở giai đoạn đầu thường khó phát hiện bằng mắt thường nếu không có dụng cụ chuyên dụng.

Nên làm gì thay vì nhai đá?

• Để đá tự tan trong miệng thay vì nhai hoặc cắn vỡ, đây cũng chính là khuyến nghị của Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ dành cho những ai khó bỏ hẳn thói quen uống nước đá.
• Chuyển sang dùng đá bào hoặc đá viên nhỏ mịn trong đồ uống thay vì đá cục lớn, giúp giảm bớt cảm giác thôi thúc muốn nhai.
• Nhai kẹo cao su không đường nếu cảm giác thôi thúc chủ yếu đến từ nhu cầu vận động hàm hoặc giảm căng thẳng.
• Kiểm tra tình trạng sắt trong cơ thể nếu cảm giác thèm nhai đá xuất hiện mất kiểm soát và kéo dài, đặc biệt nếu kèm theo mệt mỏi hoặc các dấu hiệu bất thường khác.

Khi nào nên đến nha khoa kiểm tra?

Nên chủ động thăm khám nếu bạn có thói quen nhai đá thường xuyên và nhận thấy:

• Ê buốt răng kéo dài hoặc ngày càng tăng
• Nghi ngờ hoặc phát hiện răng bị nứt, mẻ sau khi nhai đá
• Miếng trám, mão sứ có dấu hiệu bất thường
• Đau hoặc mỏi khớp hàm sau thời gian dài duy trì thói quen này

Nếu tình trạng ê buốt hoặc đau tăng dần, đặc biệt kèm đau tự phát, đau về đêm hoặc đau kéo dài khi ăn nóng lạnh, bạn cũng nên kiểm tra để loại trừ viêm tủy răng và các tổn thương sâu hơn bên trong răng.

Việc kiểm tra định kỳ 6 tháng/lần cũng giúp nha sĩ phát hiện sớm các vết nứt vi thể chưa có triệu chứng rõ ràng, trước khi chúng tiến triển thành tổn thương nghiêm trọng hơn.

Nhai đá lạnh thường xuyên không đơn thuần là một thói quen vô hại như nhiều người vẫn nghĩ, mà có thể âm thầm gây ra các vết nứt vi thể trên men răng, tăng nguy cơ mẻ vỡ răng, ê buốt và ảnh hưởng đến các phục hình nha khoa đã có sẵn. Đáng chú ý, thói quen này đôi khi còn là dấu hiệu gợi ý tình trạng thiếu sắt trong cơ thể, đặc biệt nếu xuất hiện dưới dạng thèm ăn mất kiểm soát. Nếu bạn khó từ bỏ hoàn toàn thói quen này, hãy áp dụng các biện pháp giảm thiểu đã đề cập, và đừng quên chăm sóc răng miệng đúng cách và thăm khám nha khoa định kỳ để kịp thời phát hiện, xử lý sớm nếu men răng đã có dấu hiệu bị ảnh hưởng.